Program

I dzień - 14.03.2024

14.00 - 16.00 I sesja
WSZECHPOLSKOŚĆ - DELIMITACJA POJĘCIA

Moderator: dr Tomasz Madras, politolog, historyk – Politechnika Białostocka, Wydział inżynierii Zarządzania

Dmowski – znane i nieznane źródła wiedzy o Romanie Dmowskim – Mateusz Kotas, dyrektor Muzeum Historii Ruchu Narodowego

System wersalski – granica ryska– Piotr Błaszkowski

Sukces Idei Dmowskiego – dr Rafał Sierchuła – IPN w Poznaniu

Działalność R. Dmowskiego w czasie I wojny światowej oraz na Konferencji Pokojowej w Paryżu jako przejaw realizacji idei wszechpolskiej – Waldemar Tyszuk – specjalista w Biurze Edukacji Narodowej, IPN w Białymstoku

Geopolityczna wizja miejsca Polski w Europie w programie Narodowej Demokracji przed 1918 rokiem – dr Tomasz Madras, politolog, historyk Politechnika Białostocka, Wydział inżynierii Zarządzania

Stanisław Kozicki – działacz wszechpolski, współpracownik Romana Dmowskiego – dr Maciej Motas, Biblioteka Publiczna Miasta Stołecznego w Warszawie Zygmunt Wasilewski – ostatni z „wielkiej czwórki” twórców ideologii wszechpolskiej.

Dmowski w piśmiennictwie naukowym. Analiza krytyczna – dr Patryk Tomaszewski, Katedra Myśli Politycznej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Kraków jako centralny ośrodek ruchu wszechpolskiego w latach 1898-1905 – mgr Tomasz Kisiel, doktorant, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego​

18.00- 20.00 II sesja
IDEA WSZECHPOLSKA W MYŚLI ROMANA DMOWSKIEGO

Moderator: dr Wojciech Muszyński – Biuro Edukacji Narodowej, IPN Warszawa

 

Roman Dmowski nauczyciel wiary w Polskę

dr Krzysztof Kawęcki, Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej

 

Fundamenty odbudowy niepodległego Państwa Polskiego w działalności politycznej Romana Dmowskiego w latach 1915-1918

dr Wojciech Muszyński, Biuro Edukacji, Instytut Pamięci Narodowej

 

Wszechpolskość jako imperatyw Idei Dmowskiego

Dariusz Wasilewski, prezes Fundacji Obowiązek Polski

 

Aspekty wychowawcze w kontekście Idei Wszechpolskiej

Autorska koncepcja nowoczesnego wychowania narodowego – próba systematyzacji.

dr Marta Moldovan-Cywińska

 

Rola wartości w wychowaniu młodzieży

dr Iwona Woroniecka- Kulesza, Wydział Historii i Stosunków Międzynarodowych, Uniwersytet w Białymstoku

 

Dmowski Autorytet młodego pokolenia

prof. Jan Żaryn, UKSW, IDMN

 

Wszechpolskość jako determinant działań na obszarze Wielkopolski

dr Krzysztof Nyczaj

 

Program dodatkowy:

– rozstrzygnięcie Konkursu Wiedzy Patriotycznej o R. Dmowskim

– otwarcie wystawy prac plastycznych nt. przewodni konferencji

– pokaz krótkich form filmowych nt. Dmowskiego

II dzień - 15.03.2024
Muzeum Przyrody - Dwór Lutosławskich w Drozdowie

10.30 - 12.30 III sesja
SESJA REGIONALNA - PERCEPCJA WSZECHSTANOWOŚCI W UJĘCIU REGIONALNYM NA PRZYKŁADZIE RODZINY LUTOSŁAWSKICH

Moderator: dr. hab. Krzysztof Sychowicz, kierownik Oddziałowego Biura Badań Naukowych IPN w Białymstoku, prof. Państwowej Wyższej Szkoły Informatyki i Przedsiębiorczości w Łomży

 

Lutosławscy i wszechpolskość. Rozważania wokół idei odrodzenia narodowego

Tomasz Szymański, kustosz w Muzeum Dworu Lutosławskich

 

Roman Dmowski i polscy ziemianie: wzajemne relacje

Jan Engelgard, Fundacja Narodowa im. R. Dmowskiego

 

Myśl i auspicja wychowawcza Romana Dmowskiego na przykładzie dzieci z kręgu rodziny Lutosławskich linii łomżyńskiej

Marcin Rydzewski – kustosz w Muzeum Dworu Lutosławskich

 

 

– zwiedzenie dworu Lutosławskich oraz nowoutworzonej wystawy „Gabinet Pamięci R. Dmowskiego”

Idea

W każdym panelu zostały zaplanowane referaty ogólne wprowadzające, ukazujący szerszy kontekst zjawiska, a także specjalistyczne omawiające temat w sposób szczegółowy tak by dokonać pełnej egzegezy tematu konferencji w kontekście myśli Romana Dmowskiego. Sesją będą moderowały osoby, których zadaniem będzie przedstawienie wykładu wprowadzającego, pokierowaniem dyskusji z wyciągnięciem wniosków i podsumowaniem. Część z referatów będzie miała charakter popularyzatorski i edukacyjny, a część stricte naukowy, z zadaniem pokazania nowych analiz co do idei Dmowskiego w zakresie nowopowstałej Idei Wszechpolskiej (dalej IW) z ukazaniem jej przymiotów. Zakłada się, że wystąpienia będą uzupełnione przez dyskusję.

W warstwie popularyzatorskiej zakłada się ukazanie egzegezy definicji wszechpolskości i ujęcia jej przez bogatą literaturę a i praktykę działań Dmowskiego ze szczególnym omówieniem zagadnienia podstawowych jej elementów: terytorialności, wszechstanowości, jakościowego ujęcia patriotyzmu i obowiązków narodowych. Ukazanie tego tematu z podkreśleniem kształtowania się pojęcia „wszechpolski”, jego konstytuowania się na przełomie XIX i XX wieku jest ze wszech miar ciekawe i warte zbadania. Dodatkowym atutem tematu jest jego aktualność i możliwość transpozycji do czasów dzisiejszych, choćby w kontekście roli grup społecznych, roli wpływu podziału rozbiorowego w czasach obecnych, a także roli Polaków żyjących poza granicami państwa w kształtowaniu wizerunku ojczyzny, a także wsparciu duchowym i ekonomicznym Polski w chwilach zagrożeń.

Tytułowa „wszechpolskość” – ma kilka znaczeń. Przed 1918 r – rozumiana była jako patrzenie na naród Polski ponad podziałami zaborowymi, idea ta wykluczała wiązanie się z którymkolwiek z zaborców, zapominając o Polakach zamieszkujących w innych z nich. Wszechpolskość więc była postulatem dążenia do niepodległości narodowej. Wszechpolskość to również odejście od myślenia stanowego, a traktowania Polaków niezależnie od stanu jako jedność ponad partykularyzmami. W czasach po 1918 roku, wszechpolskość podkreślała właśnie ponadstanowość, tworzenie nowoczesnego narodu, nie zapominając jednak o Polakach pozostających „za kordonem”. Współcześnie wszechpolskość to nadal budowa nowoczesnego narodu opartego o te same wartości, ale również praca na rzecz utrzymania świadomości narodowej wśród rozsianych po świecie Polaków.

Ma to szczególne znaczenie dla dyskursu naukowego poprzez który można będzie ukazać i wyspecyfikować te elementy z idei Dmowskiego i jego działań, które miały tak wielki wpływ a wręcz były kluczowe w kształtowaniu się tożsamości Polaków. Stanowi meritum spojrzenia Dmowskiego na to czym jest naród, a postrzegał go nie jako zbiorowość ludzi mieszkających na danym terytorium i mówiących tym samym językiem, ale wspólnotę o charakterze znacznie większym, złączoną wspólnymi wartościami i celami, zdolną do aktywności i poświęceń na rzecz innych.

Nie bez znaczenia będzie umieszczenie refleksji Romana Dmowskiego w szerszym kontekście. Prelegenci poszukają odpowiedzi na pytanie czy wszechpolskość jest ideą wartą do wykorzystania w refleksji o współczesnej Polsce. Nabiera to nowego wydźwięku w dobie globalizacji i popularności postmodernistycznego podejścia do wspólnoty narodowej. W ich optyce silna tożsamość narodowa powinna ustąpić kosmopolityzmowi. Należy w związku z tymi problemami zastanowić się nad nowymi wyzwaniami i ukazać chociażby wielką wartość tożsamości narodowej jako czynnika spajającego społeczeństwo, niezwykle istotnego w sytuacjach kryzysowych (patrz: obecna wojna na Ukrainie) oraz czynnika mobilizującego do aktywności na rzecz innych (badania socjologiczne jednoznacznie wskazują na patriotyczną motywację wielu działań społecznych).

Kolejny problem dotyczy historycznej analizy wszechpolskości, w tym jej porównania z programami innych polskich ruchów politycznych, głównie ruchu ludowego oraz socjalizmu niepodległościowego i internacjonalistycznego komunizmu. Taka analiza będzie miała dużą wartość poznawczą i pozwoli lepiej zrozumieć proces odzyskania przez Polskę niepodległości.

Jedna z sesja odbędzie się w Drozdowie, miejscu przebywania Dmowskiego i Jego śmierci. Obecnie trwają działania Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, mające na celu utworzenie Muzeum Rodziny Lutosławskich i Romana Dmowskiego. Pobyt w tym miejscu i przeprowadzenie dyskusji w otoczeniu tak mocno związanym z postacią Pana Romana, będzie bez wątpienia, służył pogłębieniu refleksji nad swoistym magnetyzmem postaci i powodów tak wielkiego oddziaływania Jego myśli na de facto wszystkie klasy czy stany społeczeństwa. Miejsce też będzie skłaniać do ukazania wielce zasłużonej dla polskości rodziny Lutosławskich, którzy i w teorii (prof. Wincenty Lutosławski, ks. Kazimierz Lutosławski) i praktyce uczestniczyli w kształtowaniu narodu zintegrowanego i obywatelskiego. Pięciu członków rodziny Lutosławskich było działaczami Narodowej Demokracji zaangażowanymi w dzieło uobywatelnienia mas chłopskich i edukację młodzieży, a sam ród Lutosławskich jest doskonałym przykładem uczestnictwa w obozie narodowo-demokratycznym elit ze szczytu hierarchii społecznej, w tym przypadku ziemiaństwa.

Teza konferencji jest wręcz kluczowa w działalności Dmowskiego a miała kolosalne znaczenie dla konstytuowania się nowoczesnego narodu, na program działań prowadzących do odzyskania niepodległości przez Polskę z koncepcją połączenia ziem polskich tak by zaktywizować Polaków do wspólnej odpowiedzialności za sprawę polską. Przyczyniły się ona, jak to jest ujmowane w rozmaitych analizach historyków, do zwiększenia zaangażowania Polaków w działalność niepodległościową w czasach I wojny światowej oraz do udziału w obronie kraju podczas wojny z bolszewikami w roku 1920. Taka postawa Polaków w wymienionych wyżej okresach wynikała między innymi z działań Narodowej Demokracji prowadzących do aktywizacji Polaków. Dlatego konferencja chce to zagadnienie kompleksowo omówić.

Skład komitetu organizacyjnego

Dariusz Wasilewski

prezes FOP

dr Patryk Tomaszewski

Katedra Myśli Politycznej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, redaktor naczelny pisma naukowego „Historia i Polityka”

dr Wojciech Muszyński

Instytut Pamięci Narodowej,
półrocznik historyczny Glaukopis

Kinga Dubrawska

sekretarz FOP

Marek Brzozowski

inspektor Kuratorium Oświaty

Waldemar Tyszuk

specjalista w Biurze Edukacji Narodowej IPN

Tomasz Szymański

kustosz Muzeum Przyrody – Dworu Lutosławskich w Drozdowie

Wykładowcy

Cel

Celem konferencji będzie w warstwie popularyzatorskiej ukazanie jednego z komponentów myśli polityczno-społecznej obozu Narodowej Demokracji, czyli wszechpolskości. Wszechpolskość to integracja Polaków bez względu na stan społeczny i miejsce zamieszkania, jak również dążenie do jakościowego wzbogacenia poczucia patriotycznego. Na kwestię tę przyjrzymy się wieloaspektowo, m.in. analizując poglądy przedstawicieli Narodowej Demokracji, podejmowane działania w kierunku integracji Polaków oraz ich znaczenie w procesie odzyskania nieodległości i budowie nowoczesnego narodu polskiego.

Postawione będą przy okazji tych analiz rozmaite hipotezy i pytania badawcze: na ile idea wszechpolskości w czasach II RP przeniknęła do innych nurtów politycznych; na ile współcześnie możemy ją adaptować do nowych wyzwań politycznych, czy idea ta przyczyniła się do przetrwania tkani narodowej podczas II wojny światowej.

 

Postawiony problem badawczy zawarty w tytule konferencji jest wręcz kluczowy w ukazaniu działalności Dmowskiego, w zrozumieniu kształtowania nowoczesnego narodu, jego rozszerzenie się na całe społeczeństwo. Jednocześnie, organizatorowi zależy nie tylko na pokazaniu znanych tez, ale także na wydobyciu tego co nadal może się przyczyniać w kształtowaniu nowoczesnego narodu a zostało już opisane przez Dmowskiego w pierwszej połowie XX w. Jakie składowe jego myśli są dziś nadal aktualne, a które należy traktować już jako historię myśli politycznej. Oczywiście wszystko to odnosząc do głównej problematyki konferencji jaką są rozważania wokół siła narodów w myśli Dmowskiego. Wydaje się, że w czasie spłycenia znaczenia pojęć związanych z poczuciem tożsamości narodowej i popularności postaw kosmopolitycznych szczególnego znaczenia nabiera egzegeza myśli Dmowskiego, która na przestrzeni lat kształtowała nowoczesny patriotyzm wpływając aż do dziś na społeczeństwo.

Wysoki poziom merytoryczny zapewni komitet naukowy konferencji, który będzie czuwał nad wysokim poziomem wygłaszanych referatów. Odbiorcami mają m. in. być naukowcy ale też studenci, nauczyciele zainteresowani historią ruchu narodowego ale też przełożeniem egzegezy historycznej na aspekty ideowo-wychowawcze. Poza tym fragmenty konferencji będą nagrane i możliwe do obejrzenia w Internecie.

Dmowski doczekał się wielu opracowań, od prac wybitnych naukowców jak biografowie: prof. Krzysztof Kawalec, prof. Roman Wapiński, Andrzej Micewski, ale także szeregu opracowań dotyczących wycinków z jego życiorysu i wybranych aspektów działalności. (Roman Wapiński, Roman Dmowski, Lublin 1989; Krzysztof Kawalec, Roman Dmowski 1864-1939, Poznań 2016; Po prace wspomnieniowe spisane przez osoby które go dobrze znały: Izabella Lutosławska, Roman Dmowski: człowiek, Polak, przyjaciel, Wrocław 2007; Maria Niklewiczowa, Pan Roman. Wspomnienie o Romanie Dmowskim, Pułtusk 2001). W ostatnim czasie ukazał się także poświęcony mu album, jako jednemu z  Ojców Polskiej Niepodległości, autorstwa dr. Jolanty Mysiakowskiej-Muszyńskiej i dr Wojciecha Muszyńskiego, wydany nakładem IPN. Na temat narodu i jego miejsca w dziejach nie tyko polski powstały prace kontrowersyjne jak prace E. Gellnera „Narody i nacjonalizm,” czy też A. Shmita „Nacjonalizm”, a w polskiej literaturze ważne książka Nikodema Bończy Tomaszewskiego „Źródła narodowości. Powstanie i rozwój polskiej świadomości w II połowie XIX i na początku XX wieku”.

Na temat idei wszechpolskości w okresie jej kształtowania interesującą monografię popełnił Maciej Łagoda pt.: Dmowski, naród i państwo. Doktryna polityczna „Przeglądu Wszechpolskiego (1895-1905), a także Tomasz Sikorski i Adam Wątor w pracy „Liga Narodowa w zaborze pruskim i jej działacze”.

Patronaty

Dziękujemy za współpracę wszystkim naukowcom, nauczycielom, gościom oraz

Patronom, którym byli:

Patronom medialnym, którym byli:

Konferencja sfinansowana w ramach programu Ministerstwa Nauki i Edukacji - Doskonała Nauka – 2022.

Relacje

IDEA WSZECHPOLSKA WCIĄŻ ODCZYTYWANA

„Jesteśmy różni, pochodzimy z różnych stron Polski, mamy różne zainteresowania, ale łączy nas jeden cel. Cel ten to Ojczyzna, dla której chcemy żyć i pracować”. To motto przyświecało w omawianiu intrygującego tematu związanego z osobą Romana Dmowskiego. Termin też był symboliczny, ponieważ w tym roku obchodzimy 85 rocznicę śmierci tego wybitnego ideologa jednego z głównych nurtów politycznych przed wojennej Polski.

Konferencja naukowa pod tytułem Roman Dmowski – Idea Wszechpolska, odbyła się w dniach 14-15 marca 2024 r. w Białymstoku ora Drozdowie pod Łomżą. Szczególnie dwór rodziny Lutosławskich, który jest obecnie Muzeum Przyrody, zrobił wrażenie na licznie przybyłych. Uczestnicy poza wnikliwymi referatami mogli zwiedzić wnętrza pamiętające czasy Dmowskiego, który właśnie w nim zmarł, w otoczeniu zaprzyjaźnionej rodziny. Szczególnie warta zauważenia była wystawa pt. Gabinet Dmowskiego, gdzie zgromadzono ciekawe pamiątki, zdjęcia a przede wszystkim maskę pośmiertną ojca niepodległości.

Konferencja cieszyła się dużym zainteresowaniem. Przysłano ponad dwadzieścia zgłoszeń z tematami do dyskusji. Jednocześnie dopisała frekwencja, gdyż z zaproszeń skorzystała młodzież studencka i wszyscy zainteresowani tematyką mogli wysłuchać referatów, zobaczyć wystawę IPN poświęconą Dmowskiemu a nawet obejrzeć krótkie filmy, przygotowane przez młodzież.

Tematyka konferencji intrygująco została zaprezentowana przez naukowcy, ekspertów, którzy podkreślali fundamentalne znaczenie pojęcia Idea Wszechpolska dla stworzenia sukcesu jakim był Traktat Wersalski. To dzięki jej mógł powstać nowoczesny naród polski, który jednoczył swe starania w utworzeniu własnego państwa. Idea Wszechpolska zjednoczyła wysiłki całego narodu, mimo zaborów, ale także w oparciu o współpracę wszystkich grup społecznych.

Wiele wystąpień było wręcz nowatorskich tj. dr Tomasza Madras, politologa, historyka z Politechniki Białostockiej, który przedstawił geopolityczną wizję miejsca Polski w Europie w programie Narodowej Demokracji przed 1918 rokiem. Temat „Dmowski- znane i nieznane źródła wiedzy o Romanie Dmowskim”, przygotowany przez Mateusza Kotasa, dyrektora Muzeum Historii Ruchu Narodowego, wzbudził szczególne zainteresowanie młodszego audytorium. Nieznane szerzej mapy oraz statystykę etniczną ukazał Piotr Błaszkowski, referując zagadnienie granicy ryskiej w kontekście całego problemu związanego ze strategią propozycji obszaru Polski przedstawionego przez polską delegację w czasie obrad wersalskich. Emocje wywołały fakty ukazujące eksterminacje polskiej, narodowej elity w Wielkopolsce, dokonanej przez Niemców, a które wyspecyfikował dr Rafał Sierchuła z IPN w Poznaniu. Sztandarową kwestią okazało się zagadnienie Traktatu Wersalskiego, jako przejawu realizacji idei wszechpolskiej, którą przekrojowo, z sugestywną ikonografiką przedstawił Waldemar Tyszuk z IPN w Białymstoku. Z kolei dyskusję o egzegezie głównego hasła konferencji wyczerpująco zreferował Dariusz Wasilewski w referacie Wszechpolskość jako imperatyw Idei Dmowskiego, w której odkrył trzeci przymiot tego pojęcia jakie ma szczególne znaczenie przedrostek -wszech, oznaczający szczególne, jakościowe, wyjątkowe odniesienie do wypełnienia jakim w naszym przypadku jest słowo Polska.

Ostatni dzień konferencji, odbył się w Drozdowie i był poświęcony percepcji wszechstanowości w ujęciu regionalnym na przykładzie rodziny Lutosławskich.

Lutosławscy i wszechpolskość. Rozważania wokół idei odrodzenia narodowego. Ten temat, bardzo wnikliwie i horyzontalnie przygotował Tomasz Szymański. Ciekawym uzupełnieniem był referat Jana Engelgarda, Roman Dmowski i polscy ziemianie: wzajemne relacje, gdzie autor na przykładach ukazał współpracę z kolejną grupą tworząca ruch wszechpolski – ziemianami. Okazuje się, że ten skromny syn brukarza miał też dobre relacje z ziemianami np. z Chełchowskim, z ordynatem Maurycym hr. Zamoyskim. Ordynat był głównym sponsorem Polskiego Komitetu Narodowego w Paryżu, a sam Pan Roman był częstym bywalcem w pałacu błękitnym Zamoyskich.

Nośność i praktyczność idei wszechpolskiej została wyrażona w wystąpieniu „Myśl i auspicja wychowawcza Dmowskiego na przykładzie dzieci z kręgu rodziny Lutosławskich linii łomżyńskiej”. Wykład Marcina Rydzewskiego pokazał bardzo wrażliwa naturę Dmowskiego i jego wielki wpływ na wychowanie dzieci. Okazuje się, że Mąż Stanu miał dar kontaktu z dziećmi, z którego korzystała cła rodzina Lutosławskich. Potrafił doradzać, bawić się, z wielkim humorem zajmować się dziećmi Lutosławskich. Dla starszych był przyjacielem a dla młodszego pokolenia był autorytetem.

Kilkadziesiąt osób w Dworze Lutosławskich miało okazję we wspaniałej atmosferze i wyjątkowym miejscu poszerzyć swą wiedzę i przedyskutować intrygujące związki wielkiej rodziny Lutosławskich z Ojcem Polskiej Niepodległości.

Konferencja wzbudziła duże zainteresowanie a sam temat jak i jego omówienie spowodowały, że organizatorzy podjęli inicjatywę wydania referatów w publikacji książkowej.

Miejmy nadzieję, że znajdą się w niej kolejne zgłoszone tematy tj: Stanisław Kozicki – działacz wszechpolski, współpracownik Romana Dmowskiego; Zygmunt Wasilewski – ostatni z „wielkiej czwórki” twórców ideologii wszechpolskiej; Dmowski w piśmiennictwie naukowym. Analiza krytyczna; Kraków jako centralny ośrodek ruchu wszechpolskiego w latach 1898-1905; Roman Dmowski nauczyciel wiary w Polskę, Fundamenty odbudowy niepodległego Państwa Polskiego w działalności politycznej Romana Dmowskiego w latach 1915-1918; Aspekty wychowawcze w kontekście Idei Wszechpolskiej;  Autorska koncepcja nowoczesnego wychowania narodowego – próba systematyzacji; Rola wartości w wychowaniu młodzieży; Dmowski Autorytet młodego pokolenia; Wszechpolskość jako determinant działań na obszarze Wielkopolski.

Konferencję zorganizowała Fundacja Obowiązek Polski a została ona sfinansowana w ramach programu Ministerstwa Nauki i Edukacji – Doskonała Nauka – 2022.

Zapisz się do newslettera

Kontakt

Fundacja Obowiązek Polski
ul. Jurowiecka 56
15-101 Białystok
email: biuro@obowiazekpolski.pl

Konto Bankowe:
08 1140 2004 0000 3602 7618 9965  

Konferencja naukowa "Roman Dmowski – Idea Wszechpolska" dofinansowana przez Ministerstwo Edukacji i Nauki w ramach programu Doskonała Nauka

Zadanie „Roman Dmowski – Idea Wszechpolska” sfinansowano z Ministerstwa Edukacji i Nauki z programu Doskonała Nauka II – Wsparcie konferencji naukowych

Całkowita wartość zadania: 89080 zł

Finansowane z dotacji: 80080 zł